Een trend of ontwikkeling betekent vaak een nieuwe situatie, een nieuw probleem en dus vaak ook een nieuwe of gewijzigde aanpak. De maatschappij verandert snel en inwoners zijn steeds kritischer. Onze organisatie is wendbaar en flexibel om hierop in te spelen. Dit betekent dat wij in staat zijn om tijdig invulling te geven aan nieuwe ontwikkelingen. Dat maakt het voor ons uitdagend om in te schatten wat bedreigingen zijn en waar kansen liggen. De komende jaren zetten we hier onder andere verder op in door veiligheidsvraagstukken integraal aan te pakken en meer ‘aan de voorkant’ te zitten door een preventieve insteek zoals vroegsignalering. De trends en ontwikkelingen die wij nu zien op veiligheid en handhaving zijn:
Toename van onzichtbare en complexere vormen van criminaliteit
We zien een toename van signalen van ondermijnende criminaliteit, waaronder drugscriminaliteit, witwassen, arbeidsuitbuiting en mensenhandel. Legale voorzieningen worden gebruikt voor illegale structuren. Deze vorm van criminaliteit is vaak onzichtbaar en complex en heeft impact op de gemeenschap. De verwachting is dat deze trend de komende jaren toeneemt.
Meer complexe vraagstukken
Er is een zichtbare verwevenheid tussen verschillende veiligheidsthema’s zoals zorg en veiligheid. Dit zorgt voor een toenemende behoefte en noodzaak aan integraal (samen)werken en regie in de keten voor veiligheids- en zorgvraagstukken.
Toenemende invloed van social media en de relatie met online veiligheid
De wereld wordt kleiner en berichten hebben een steeds groter bereik. Vooral jongeren ervaren de risico’s en gevaren van social media. De online veiligheid komt in gevaar waardoor cyberpesten, sexting, hacken, ongefundeerde meningen en het ongeoorloofd delen van beeldmateriaal aan de orde zijn. De digitale wereld wordt ook gebruikt om de onder – en bovenwereld met elkaar te verweven zoals bij identiteitsfraude. Deze ontwikkeling maakt dat we bewust moeten zijn van de verstrekkende gevolgen op veiligheid.
Verharding en toegenomen complexiteit (veranderende maatschappelijke context)
De afgelopen jaren nemen sociaal culturele spanningen toe. In combinatie met zichtbare individualisering, verminderde tolerantie en verdraagzaamheid leidt dit vaker tot geweldsincidenten en woonoverlast. De verwevenheid tussen veiligheidsvraagstukken komt steeds vaker terug waardoor integrale samenwerking noodzakelijk is.
Vergrijzing en langer thuiswonenden
De vergrijzing leidt ertoe dat een steeds groter wordende groep ouderen langer zelfstandig thuis blijven wonen. De sociaal economische situatie kan hier invloed op hebben. Ouderen zijn een groep die minder zelfredzaam zijn. In algemene zin zijn roken en koken de grootste brandoorzaken. In combinatie met fysieke en/of mentale beperkingen is dit risico extra groot bij deze doelgroep. Bij brand is een aanzienlijk deel van de bewoners verminderd zelfredzaam en staat de brandweer voor een uitdaging deze mensen te redden.
Toename aantal personen met verward gedrag
Het aantal personen met verward gedrag neemt toe en blijven langer thuis wonen als gevolg van bezuinigingen binnen de geestelijke gezondheidszorg als beschikbaarheid van woonruimte voor specifieke doelgroepen. Personen met verward gedrag zijn kwetsbaar en kunnen bezorgdheid oproepen in hun naaste omgeving. Soms zorgen zij voor overlast op openbare plekken of kunnen zij een gevaar zijn voor zichzelf of voor hun directe omgeving. Er zijn aanwijzingen dat de ernst lijkt toe te nemen onder meer door de betrokkenheid bij ruzie en geweld. Deze ontwikkeling leidt tot een grotere vraag naar interventies. Wanneer deze mensen acute hulp nodig hebben, kan de crisisdienst van de GGZ uitkomst bieden. Duidelijk is dat bepaalde groepen onvoldoende zelfredzaam zijn. Het gevolg is een stapeling van problemen in bepaalde buurten en binnen de maatschappelijke opvangvoorzieningen (vereenzaamde personen en zorgmijders).
Grotere vraag en onder druk staande capaciteit
Gemeenten hebben meer taken op het gebied van toezicht en handhaving, preventie en nazorg gekregen. Op veel thema’s binnen het lokale veiligheidsdomein voeren gemeenten regie. Sommige thema’s zijn de afgelopen jaren ook omvangrijker geworden, zoals de aanpak van personen met verward gedrag, vormen van ondermijnende criminaliteit en jeugdproblematiek. Gemeenten werken steeds meer in multidisciplinaire teams samen met de politie en het OM ter bestrijding van (georganiseerde) criminaliteit. Dit leidt tot een groter beroep op gemeenten. Daar staat tegenover dat zowel in de opsporing als op het gebied van openbare orde taken bij de politie sprake is van forse handhavingstekorten en onderbezetting. Dit geldt ook voor andere veiligheids- en zorgpartners. De huidige capaciteit aan mensen en middelen is niet toereikend om een antwoord te bieden op alle vragen van vandaag en morgen. Het stellen van prioriteiten en het aanbrengen van focus is noodzakelijk.
Klimaatverandering
Het klimaat verandert. Dit brengt andere risico’s met zich mee zoals de kans op overstromingen, wateroverlast en langdurige droogte.
Omgevingswet
De rol van de gemeente verschuift vanwege de Omgevingswet van minder vergunningverlening naar meer toezicht en mogelijk handhaving (van voor- naar achterkant). Dit levert tevens een veranderende informatiepositie op (minder zicht vooraf door veranderende vergunningplicht). Om te zorgen dat we niet achter de feiten aanlopen bij misstanden, zoals wietteelt, de vestiging van een motorclub, of milieucriminaliteit, ontstaat een behoefte aan en noodzaak van een andere en specifiekere wijze van (integraal) toezicht en handhaving. Het IVHP sluit aan op de principes van de Omgevingswet (bijvoorbeeld gebiedsgericht integraal werken).
Artikel 2.5